اسد الله معطوفى

247

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

محسوب مىشد . نامبرده به سال 1129 م در منطقه دمشق در راس اين جنبش قرار گرفته و توانسته بود امير دمشق طغتكين و مخصوصا وزيرش مزدقائى را به اين فرقه بگرواند . اما بعدها تاج الملك پسر و جانشين طغتكين به همراه عده‌اى از مردم دمشق ( احتمالا اشراف كشورى و لشكرى ) به قلع و قمع اسماعيليان اين ناحيه دست يازيدند . بهرام هم در نبرد با يكى از قبيله عرب در حوالى بعلبك كه توانسته بود شيخ آنها را بكشد ، خود نيز به ديار نيستى فرستاده شد . 12 اسماعيليان هم سرانجام با حمله هلاكوخان مغول مستاصل شدند و پس از چند مقاومت بيجان ، ركن الدين خورشاه آخرين نفر از اين فرقه تسليم شد و براى هميشه فعاليت‌هاى علنى و درخور توجه آنها به محاق فراموشى سپرده شد . مسجد جامع استراباد يادگار عصر سلجوقى مسجد جامع استراباد ( گرگان فعلى ) كه به تاريخ 18 تير 1311 خورشيدى به شماره 181 ثبت آمار ملى شده است ، در گذر پاسرو محلة نعلبندان قرار دارد . اين مسجد كه يكى از آثار ارزشمند تاريخى منطقه محسوب مىشود ، داراى سه عنصر اصلى تاريخى - هنرى در خورد توجه است . يكى مناره آجرى عصر سلجوقيان و كتيبه آن ، دوم منبر قديمى و كتيبه‌هاى آن ، سوم ايوان غربى و سنگ‌نوشته‌هاى تاريخى آن . اصولا نوشته‌ها و كتيبه‌ها از هر جنس و شكلى باشد همچون كتاب و اسناد ، تاريخ زنده و گوياى تمدن هر ملتى محسوب مىشوند . چرا كه در انتقال ميراث‌هائى همچون دستورات ديوانى ، خراجها و مالياتها ، احكام مذهبى ( مخصوصا وقفيات ) ، باورهاى سياسى و اجتماعى ، آيين مملكت‌دارى و . . . به عنوان اطلاع‌رسانى و « رسانه ملى پرسن و سال » نقش مهمى ايفا مىكنند . بعلاوه هنرهائى همچون : حجارى و حكاكى ، نقاشى ، خطنويسى ، انشاى زيبا و ساير موارد را در دل خود محفوظ نگه داشته‌اند . در سنگ‌نوشته‌ها و كتيبه‌هاى مسجد جامع تمامى موارد ياد شده به خوبى هويدا هستند و آلبومى از توانمنديهاى هنرمندان اين خطه را نيز به نمايش گذارده‌اند . سنگ‌نوشته‌ها يا كتيبه‌هاى سنگى مسجد جامع گرگان بطور عمده بر دو دسته‌اند : 1 . فرمان سنگها كه نوعى احكام صادره از سوى سلاطين يا حكام محلى گرگان محسوب مىشوند و معمولا مشمول مسائلى همچون ميزان خراج و ماليات ، معافيت از ماليات ، نحوه